Wulgata

Z Wikipedii

Wulgata (od łac. versio vulgata, przekład rozpowszechniony, popularny) – przekład Biblii na łacinę wykonany przez św. Hieronima na przełomie IV/V w.

Spis treści 1 Powstanie przekładu 2 Średniowieczne próby rewizji tekstu Wulgaty 3 Rewizje wieku XVI 4 Wulgata po Soborze Trydenckim 5 Przypisy 6 Zobacz też 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Powstanie przekładu

Św. Hieronim, na zlecenie papieża Damazego I, w latach 382-406 dokonał przekładu ksiąg Pisma Świętego z języków oryginałów: hebrajskiego i greki. Istniały już przekłady - np. Afra i Itala, ale miały one skażony tekst, bałagan był tak wielki, że niemal każdy kolejny rękopis zawierał odmienną wersję Pisma Świętego. Bałagan ten dotyczył głównie Ewangelii. Praca Hieronima w przypadku Nowego Testamentu polegała na rewizji tekstu Itali, w Starym Testamencie zdecydował się dokonać nowego przekładu.

[edytuj] Średniowieczne próby rewizji tekstu Wulgaty

Tekst Wulgaty był od ok. VII w. powszechnie używanym tekstem łacińskim Pisma Św. W międzyczasie jednak tekst Wulgaty częściowo się już wymieszał z Italą, ponadto kopiści nie dokładali należytej troski do wiernego kopiowania. Ponownie zaistniała potrzeba rewizji tekstu. W tej sytuacji Alkuin (735-804)^[1] i Theodulf (750-821)^[2] usiłowali oczyścić tekst Wulgaty, ale ich wysiłki przyczyniły się jedynie do wzrostu istniejącego bałaganu. Nad rewizją tekstu Wulgaty pracowali następnie Lanfrank z Bec (1005-1089) i Stefan Harding (zm. 1134). Ich wysiłki również okazały się niewystarczające.

[edytuj] Rewizje wieku XVI

Istniejące w XVI wieku edycje Wulgaty zawierały nagromadzone w ciągu ponad tysiąca lat liczne błędy i niedoskonałości^[3]. Były one zarówno skutkiem niechlujstwa kopistów, jak i niedoskonałej znajomości języka hebrajskiego autora Wulgaty - św. Hieronima. Uczeni w XV i XVI wieku (Lorenzo Valla, Lefèvre d'Étaples czy Erazm z Rotterdamu) wykazywali liczne błędy Wulgaty, szczególnie w tekście Starego Testamentu. Robert Stefanus w 1528 roku dokonał pierwszego krytycznego wydania tekstu Wulgaty.

W 1546 r., podczas soboru trydenckiego uznano ją za oficjalny przekład Kościoła katolickiego.

[Dz 785] Ponadto tenże święty Sobór, uważając, że niemało korzyści może wyniknąć dla Kościoła Bożego, jeśli ze wszystkich używanych wydań łacińskich Świętych Ksiąg wskaże, które należy uważać za autentyczne, postanawia i wyjaśnia, że starożytne wydanie Wulgaty, które zdobyło uznanie przez długie używanie w ciągu tak wielu wieków w Kościele, jest uważane za autentyczne w publicznym nauczaniu, debatach, kazaniach i wykładach, i żeby nikt nie odważył się ani nie śmiał odrzucić go pod jakimkolwiek pretekstem.

Przykłady błędów Wulgaty sprzed 1592 roku:

• Księga Rodzaju 3, 15: ona zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę.
  

Tekst oryginalny ma: "ono [hebr. הוא, hû’] zmiażdży ci głowę..." .

Błąd w przekładzie łacińskim powstał na skutek zinterpretowania występującego w tekście hebrajskim spółgłoskowym hebrajskiego zaimka osobowego rodzaju męskiego הוא [hw’] jako zaimka osobowego rodzaju żeńskiego, który normalnie ma formę היא [hî’], jednakże w Pięcioksięgu zawsze zapisywany jest dokładnie tak samo jak zaimek osobowy rodzaju męskiego הוא, tzw. qerê perpetuum, co oznacza, że uczeni żydowscy zwani masoretami, dodali do niego samogłoski wskazujące na to, iż jest to zaimek osobowy rodzaju żeńskiego. Jest to interpretacja słuszna, gdyż łączą się z nim formy czasownikowe 3 osoby rodzaju żeńskiego. W omawianym miejscu zaimek ten trzeba zinterpretować jako męski (w języku polskim jego odpowiednikiem w tym przypadku będzie zaimek w rodzaju nijakim, bo rzeczownik "potomstwo" jest w języku polskim rodzaju nijakiego [w języku hebrajskim nie ma rodzaju nijakiego]), gdyż łączący się z nim czasownik jest rodzaju męskiego.

• Psalm 4, 3:

Wulgata: Synowie ludzcy, jak długo będziecie z ciężkim sercem?.

Wujek: Synowie człowieczy, pókiż ciężkiego serca?.

Tekst oryginalny: Synowie ludzcy, dopókiż lżona będzie cześć moja?.

• Psalm 38, 8

Wulgata: Gdyż płuca pełne iluzji.

Wujek: Albowiem biodra moje napełnione są naigrywania.

Tekst oryginalny: Ogień pali lędźwie moje.

• Psalm 67, 13

Wulgata: Król, moc umiłowanych, umiłowanych, i domy okazania się, podzielili łupy.

Wujek: Król zastępów umiłowanego, umiłowanego, i piękności domu rozdzielać korzyści.

Tekst oryginalny: Królowie z wojskami uciekali, uciekali: ale pani domu dzieliła łupy.

Pierwsze oficjalne wydanie Wulgaty nastąpiło dopiero w roku 1590, po pięciu latach pracy komisji rewizyjnej powołanej przez papieża Sykstusa V, byłego inkwizytora. Edycja ta wywołała jeden z największych skandali teologicznych (wg św. Roberta Bellarmina) w Kościele katolickim, ponieważ Sykstus V, niezadowolony z przeciągających się prac powołanej przez siebie komisji rewizyjnej, rozwiązał ją i w ciągu 18 miesięcy sam opracował zrewidowaną wersję Wulgaty, zmieniając układ rozdziałów, numerację wersetów, pomijając czasem całe wersety bądź dodając różne zwroty i zdania wedle własnego uznania, gdyż uważał się za natchnionego przez Ducha Świętego by w ten sposób rozwiązać problemy interpretacyjne. W wydanej w roku 1590 bulli promulgacyjnej "Aeternus Ille" nakazał pod karą ekskomuniki przyjęcie swej wersji Wulgaty jako jedynej prawdziwej i autentycznej, do prywatnego i publicznego czytania, wyjaśniania i do kazań.

Był to oczywiście skandal, dlatego czyniono wszystko, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się Biblii sykstyńskiej. Po kilku miesiącach papież nagle zmarł (27 VIII 1590) i jezuici dostali polecenie wykupienia wszystkich dostępnych egzemplarzy Wulgaty Sykstusa V, następnie przystąpiono w pośpiechu do ponownej rewizji tekstu (zakończonej w roku 1592), rzekomo zgodnie z wolą Sykstusa V (takie uzasadnienie zaproponował Robert Bellarmin), a zmiany wprowadzone przez Sykstusa V przypisano błędom drukarskim. Jednak nie można było wykupić wszystkich egzemplarzy - zachował się m.in. jeden egzemplarz w bibliotece uniwersyteckiej w Oksfordzie (Bodleian Library). Zrewidowana Wulgata została oficjalnie wydana w roku 1592 przez papieża Klemensa VIII wraz z bullą "Aeternus Ille" i jest znana jako „klementyńska”. Różniła się od "sykstyńskiej w 4900 miejsc^[4].

Jako ciekawostkę można dodać, że podczas Soboru Watykańskiego I, kiedy debatowano nad projektem konstytucji Dei Filius ponawiającej dekret Soboru Trydenckiego o Wulgacie, jeden z Ojców zaproponował, by tytuł „Wulgaty” uzupełniono „wydana z rozkazu Klemensa VIII”; na co referent odpowiedział, że nie można utożsamiać łacińskiej Wulgaty uważanej przez Sobór za „autentyczną” z wydaniami sporządzonymi przez papieży. (Breviarium Fidei, s. 118)

[edytuj] Wulgata po Soborze Trydenckim

Po Soborze Trydenckim Wulgata służyła w kościele katolickim za źródło przekładów narodowych. Z Wulgaty zostały przełożone m.in. polskie Biblia Jakuba Wujka i Psałterz Dawidów oraz angielska Douay-Rheims.

Do końca XIX wieku uważano, że dekret Soboru Trydenckiego zakazuje przekładów z języków oryginalnych. Zwrot w nauce Kościoła rzymskokatolickiego nastąpił dopiero za papieża Leona XIII, który w wydanej w roku 1893 encyklice "Providentissimus Deus" o studium Pisma Św., stwierdził, że wprawdzie Wulgata zgodnie z postanowieniem Soboru Trydenckiego ma być uważana „za autentyczną w publicznych czytaniach, dyskusjach, kazaniach i objaśnieniach”, jednak nie oznacza to, że nie należy uwzględniać innych przekładów, „a zwłaszcza tekstów pierwotnych” i zgodnie z radą św. Augustyna, w miejscach które w tekście łacińskim są dwuznaczne lub mniej jasne, „uciec się do pierwotnego języka”.

Wiek XX przyniósł powszechne katolickie przekłady z języków oryginalnych; w Polsce pierwszym takim przekładem całego Pisma Świętego była Biblia Tysiąclecia.

Kolejną rewizję Wulgaty zapoczątkował Pius X w 1907 r. Prace nad najnowszym przekładem trwały kilkadziesiąt lat, jednak posiłkowano się najnowszymi badaniami naukowych z uwzględnieniem języków oryginalnych. Nowy przekład zwany Neo-Wulgatą, wprowadzony w roku 1979 konstytucją Jana Pawła II "Scripturum Thesaurus", obowiązuje w Kościele rzymskokatolickim jako – w odróżnieniu od Wulgaty klementyńskiej - wersja „typiczna”.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Septuaginta
• Przegląd zagadnień z zakresu literatury.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Vulgata Clementina
• Vulgata Stuttgartiana
• Neowulgata (Nova Vulgata)

6-latki do szkoły. PiS jest przeciw

Klub PiS złożył w Sejmie wniosek o odrzucenie w pierwszym czytaniu rządowego projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty, zakładającego m.in. obniżenie wieku obowiązku szkolnego z 7 do 6 lat. - Rząd forsuje reformę edukacji wbrew większości środowisk i wbrew woli wielu rodziców - powiedziała Marzena Machałek z PiS.

Chopin zastąpi defilady

Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony.

Kraków: Napad na bank

Dzisiaj ok. godziny 15:20 do agencji jednego z banków w Krakowie przy ul. Babińskiego wtargnęło dwóch zamaskowanych sprawców. Ubrani byli w jasne kurtki. Przedmiotem przypominającym broń sterroryzowali kasjerkę i zażądali wydania pieniędzy, po czym z kasy banku zrabowali ok. 9 tys. złotych i uciekli.

Karski i Zbonikowski chcą przeprosin od cypryjskiego hotelu

Posłowie PiS Karol Karski i Łukasz Zbonikowski domagają się od cypryjskiego hotelu wycofania pomówień oraz przeprosin. W przeciwnym razie - jak podkreślili we wspólnym oświadczeniu - podejmą kroki prawne.

Zwłoki torturowanego mężczyzny na śmietniku

Na jednym z osiedli w Żaganiu (Lubuskie) znaleziono w czwartek okaleczone zwłoki mężczyzny. Wstępne oględziny wykazały, że 29-latek, zanim został zamordowany, był torturowany - poinformował rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze, Kazimierz Rubaszewski.

"Rada Europy wie o cypryjskim incydencie"

O sprawie zachowania posłów PIS-u na Cyprze wie Rada Europy. Karol Karski i Łukasz Zbonikowski podczas służbowego pobytu w hotelu na Cyprze mieli po pijanemu zniszczyć dwa wózki golfowe. Tak twierdzą hotelowi prawnicy. Posłowie twierdzą, że to próba wyłudzenia pieniędzy przez hotel.

PO złoży wniosek do komisji etyki przeciwko prezesowi PiS

PO złoży wniosek do sejmowej Komisji Etyki Poselskiej przeciwko prezesowi PiS Jarosławowi Kaczyńskiemu - poinformował szef klubu Platformy Zbigniew Chlebowski. Chodzi o wypowiedzi prezesa PiS o Stefanie Niesiołowskim (PO).

Internauci oburzeni słowami Jarosława Kaczyńskiego o gestapo

"To karygodne, polityk w normalnym kraju byłby skończony", "Hańba i absolutny brak szacunku dla przesłuchiwanych i mordowanych przez gestapo", "Jestem oburzony" - tak internauci komentują wypowiedź Jarosława Kaczyńskiego dla "Sygnałów Dnia". Prezes PiS zestawił 13-latki, które nie uginały się w zderzeniu z gestapo i Stefana Niesiołowskiego "sypiącego kolegów" podczas przesłuchań SB.

”Spóźniłem się na przesłuchanie, bo okradałem sklep”

Wyjątkowo szczery był 32 letni mężczyzna, który usprawiedliwił swoje spóźnienie na przesłuchanie tym, że po drodze okradł sklep. Ukradzione właśnie ubrania miał jego kolega siedzący w poczekalni. Na dokładkę 32 latek był pod wpływem narkotyków i miał przy sobie heroinę.

Ekolodzy Greenpeace zeszli już z komina

Ekolodzy z Greenpeace zeszli przed godz. 14 z komina Zespołu Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin w Koninie (Wielkopolska). Zostali zatrzymani przez policję i przewiezieni na przesłuchanie do miejscowej komendy policji. Na kominie przebywali ponad 52 godziny.