Pozytywne informacje z Polski i ze Świata.

Tutaj znajdziesz je wszystkie!

Zabrze

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 50°18' N 18°47' EGeografia

Zabrze
Panorama miasta
Biskupice
Herb Flaga
Herb Zabrza Flaga Zabrza
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Zabrze
miejska
Założono XIII wiek
Prawa miejskie 1 października 1922
Prezydent Małgorzata Mańka-Szulik
(e-mail)
Powierzchnia 80,47 km²
Położenie 50° 18' N
18° 47' E
Ludność (2006)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
181 433
2363 os./km²
3 487 000 (GZW)
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 032
Kod pocztowy od 41-800 do 41-820
Tablice rejestracyjne SZ
Położenie na mapie Polski
Zabrze
Zabrze
Zabrze
TERC10
(TERYT)		 247801 1
SIMC10 0945380
Miasta partnerskie Niemcy Essen
Stany Zjednoczone Hazleton
Rosja Kaliningrad
Szwecja Lund
Czechy Opawa
Ukraina Równe
Niemcy Sangerhausen
Francja Seclin
Dania Sønderborg
Słowacja Trnawa
Liban Zahle
Urząd miejski3
ul. Powstańców Śląskich 5-7 41-800 Zabrze
tel. 032 373 33 00;
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Zabrze (niem. Hindenburg od 1915 do 1945) – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim. Członek Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

W latach 1975-1998 miasto należało do województwa katowickiego.

Spis treści

[edytuj] Położenie

Położenie Zabrza w konurbacji śląskiej.

Miasto Zabrze jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, w dorzeczu Odry.

Miasto sąsiaduje z miastami Bytom, Gliwice i Ruda Śląska oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

[edytuj] Demografia

Według danych z 31 marca 2008 r.[1], miasto liczyło 180 tys. 354 mieszkańców.

W 1995 roku w Zabrzu odnotowano największą liczbę ludności – 205 tys.

[edytuj] Podział administracyjny

Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Zabrza.

[edytuj] Dzielnice i osiedla

Zabrze - Dzielnice i osiedla

22 września 2003 r. Rada Miejska zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Zabrze zostało podzielone na 13 dzielnic i 4 osiedla, które stanowią jednostki pomocnicze miasta.

[edytuj] Dzielnice

[edytuj] Historia

Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Jagiellońska
Zabrze – aleja Bohaterów Monte Cassino
Zabrze – Poczta Główna
Zabrze – wieża wyciągowa i budynek nadszybia szybu "Maciej" (zachodni szyb kopalni "Concordia")
Zabrze – KWK Sośnica-Makoszowy, Ruch Makoszowy
  • osady istniały tu przed najazdem Mongołów
  • 1243
    • pierwsza wzmianka o Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza
    • 25 marca – wystawienie przez księżną kaliską Violę dokumentu, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom
  • 1260 – rozszerzenie przezksięcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243 r. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic
  • 1295-1305
    • pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre czyli miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice
    • sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
  • 1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem
  • 1642 – nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię
  • 1639 – w okresie wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność
  • 1675 – nabycie dóbr zabrzańskich przez kanclerza księstwa opolsko-raciborskiego, barona Jerzego Welczka (Wilczka). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
  • 1731 – przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
  • 1743 – utworzenie w ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska powiatu bytomskiego. W jego skład weszły: Biskupice, Grzybowice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
  • 1749 – właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów
  • 1771-1776 – utworzenie przez właściciela części Zabrza Macieja Wilczka w trakcie kolonizacji fryderycjańskiej nowych osad wokół Zabrza: Maciejowa, Doroty i Małego Zabrza. W pobliżu zabrzańskiego dworu powstała następna kolonia, nazywana początkowo Sand Kolonie (Kolonia Piaskowa) bądź Schloss Kolonie (Kolonia Zamkowa). Z czasem uzyskała urzędową nazwę Klein Zabrze, czyli Małe Zabrze. Jako ostatnią utworzono osadę Kończyce
  • 1790 – odkrycie przez Salomona Izaaka z Brabancji na pograniczu dzielnic Zaborze i Pawłów łatwych w eksploatacji złóż węgla kamiennego o grubości 1 metra
  • 1792-1822 – powstanie Kanału Kłodnickiego
  • 1793
    • powstanie chłopskie
    • według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
  • 1796 – uruchomienie pierwszej zabrzańskiej kopalni państwowej Królowa Luiza (początek budowy 1790). Na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln ton węgla rocznie, a zatrudniano ok. 8 tys. robotników
  • 1797 – uruchomienie kopalni Amalia, zlikwidowanej na rzecz Concordii
  • 1819-1830 – budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Królewską Hutę z Gliwicami. Na odcinku od Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności (najdłuższej ulicy w Europie – ponad 9 kilometrów)
  • 1843 – uruchomienie kopalni Concordia
  • 1845 (1 października) – otwarcie odcinka linii kolejowej z Opola do Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie trasy mającej początek we Wrocławiu. Ostatni odcinek, kończący się w Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie powstał dworzec kolejowy, wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie nieistniejący
  • 1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Donnersmarcka
  • 1852
    • uruchomienie fabryki kotłów Koetza
    • 17 stycznia – wydanie przez władze rejencji opolskiej pozwolenia na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza (stąd nazwa Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych). W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego
  • 1856 – otwarcie pierwszego szpitala
  • 1857 – uruchomienie huty Redena
  • 1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
  • 1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach
  • 1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
  • 1864 – budowa fabryki szkła
  • 1868
    • uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga
    • budowa kopalni Ludwigsglück, późniejszej kopalni Ludwik
  • 1871 – spis mieszkańców. Zabrze liczy 18 tys. 250 mieszkańców: Stare Zabrze 6 tys. 228, Małe Zabrze 4 tys. 723, Dorota 851, a Zaborze 6 tys. 448 mieszkańców
  • 1872
    • przekształcenie huty Donnersmarcków w spółkę akcyjną
    • uruchomienie stalowni w zakładach Borsiga
    • wybudowanie i uroczyste poświęcenie Dużej Synagogi
  • 1873 – utworzenie powiatu zabrskiego liczącego 2,21 mil kwadratowych i zamieszkałego przez 38 tys. 481 mieszkańców. W Zabrzu jest 1117 domów
  • 1874 – początek wydawania tygodnika Zabrzer Kreis Blatt (od stycznia)
  • 1875 – próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się
  • 1880 – uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 ton każdy
  • 1884 – uruchomienie koksowni Jadwiga w Biskupicach
  • 1895 (25 sierpnia) – przekazanie do użytku tramwaju parowego
  • 1896 – powstanie Miejskiej Straży Pożarnej
  • 1897 – uruchomienie elektrowni
  • 1900 – otwarcie Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
  • 1900-1906 – budowa drugiej państwowej kopalni Delbrück (od 1945 r. KWK Makoszowy)
  • 1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze i Dorota w jedną gminę Zabrze, liczącą 54 tys. 228 mieszkańców
  • 1915
    • luty – zmiana nazwy gminy Zabrze na Hindenburg. Nowa nazwa nawiązuje do nazwiska marszałka Paula von Hindenburga, dowódcy w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem. Od 1918 r. pełna nazwa to Hindenburg O.S. – dla odróżnienia od wschodniopruskiej gminy Hindenburg (dawniej Groß Friedrichsgraben I)
    • w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię
  • 1918
  • 1919
    • marzec – powstanie Towarzystwa Czytelni Ludowych, kierowanego przez ks. Stefana Szwajnocha
    • marzec – powstanie Towarzystwa Polek
    • marzec-kwiecień – pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni)
    • kwiecień – powstanie Towarzystwa Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka, kierowanego przez Józefa Gołąbka
    • 16 do 26 sierpnia – walki I powstania śląskiego
    • październik – polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
  • 1920
    • przybycie żołnierzy francuskich
    • maj – powstanie Towarzystwa Sportowego "Hart"
    • 23 maja do 16 czerwca – polski strajk szkolny
    • 14 lipca – napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej
    • 19 do 25 sierpnia – walki II powstania śląskiego
    • sierpień – powstaje chór męski "Moniuszko"
    • przekształcenie zakładów Borsiga w spółkę akcyjną Borsigwerk
    • listopad – powstanie Towarzystwa Śpiewu "Chopin"
  • 1921
  • 1922 (1 października) – nadanie praw miejskich
  • 1922-1939 – podzielenie miasta na mocy wyników plebiscytu. Kończyce, Pawłów i Makoszowy znalazły się w granicach Polski, pozostałe gminy przypadły Republice Weimarskiej
  • 1924 – budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
  • 1927 (1 stycznia) – utworzenie powiatu miejskiego z większej części powiatu zabrskiego
  • 1935 – przebudowa placu Wolności
  • 1938 (9/10 listopada) – Noc kryształowa: spalenie Dużej Synagogi, zniszczenie wielu sklepów żydowskich, aresztowanie ok. 350 Żydów
  • II wojna światowa – hitlerowcy utworzyli w Zabrzu filię obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu oraz obozy dla jeńców wojennych
  • 1945
  • 1946 (19 maja) – przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
  • 1948 (14 grudnia) – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
  • 1950 (7 stycznia) – powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego
  • 1951 (17 marca) – włączenie w granice Zabrza miejscowości Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy i Pawłów
  • 1954 – włączenie w granice miasta osiedla Helenka
  • 1956 (2 grudnia) – ukazanie się pierwszego numeru gazety miejskiej Głos Zabrza
  • 1959 – otwarcie Domu Muzyki i Tańca
  • 1961 – wizyta w Zabrzu majora kosmonauty Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
  • 1967 – wizyta w Zabrzu prezydenta Republiki Francuskiej generała Charlesa de Gaulle'a (część oficjalnej wizyty w Polsce)
  • 1970-1975 – budowa osiedla Marii Skłodowskiej-Curie
  • 1971 (23 marca) – katastrofa w kopalni Mikulczyce-Rokitnica w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników. Jeden z nich, Alojzy Piontek, został uratowany po siedmiu dniach
  • 1976 – otwarcie hali widowiskowo-sportowej przy ul. Matejki
  • 1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
  • 1985 – pierwsza w Polsce udana operacja przeszczepu serca, dokonana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Religi
  • 1986-1991 – budowa osiedla im. Mikołaja Kopernika
  • 1996 – ustanowienie św. Kamila patronem miasta
  • 1998
    • uruchomienie oczyszczalni ścieków Śródmieście
    • otwarcie Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej
  • 2002 (19 października) – otwarcie estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów
  • 2005

[edytuj] Zabytki

Zabrze – wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego
Zabrze – wieża ciśnień Szpitala Klinicznego przy ul. 3 Maja

W Zabrzu znajduje się wiele zabytkowych obiektów (głównie z przełomu XIX i XX wieku), takich jak zabytkowe kamienice w centrum miasta, osiedla robotnicze, obiekty sakralne itp.

[edytuj] Obiekty poprzemysłowe

  • Wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego 1a z 1909 r., o wysokości 46 m, wniesiona w stylu ekspresjonistycznym
  • Wieża ciśnień huty Donnersmarcka z 1871 r., z elementami neogotyku
  • Wieża wyciągowa i budynek nadszybia szybu "Maciej" z około 1910 r.
  • Zabudowa kopalni "Królowa Luiza" przy ul. Wolności 402 z drugiej połowy XIX w.
  • Zabudowa kopalni "Guido" (oraz wyrobiska podziemne) przy ul. 3 Maja 91 z drugiej połowy XIX w. i początku XX w.

[edytuj] Robotnicze osiedla mieszkaniowe

  • Kolonia robotnicza Borsigwerke w dzielnicy Biskupice, wzniesiona w latach 1863-1871
  • Kolonia patronacka Ballestrema, w dzielnicy Rokitnica, wzniesiona w latach 1905-1913
  • Kolonia patronacka Huty Zabrze w dzielnicy Mała Zabrze, wzniesiona w latach 1903-1922
  • Kolonia robotnicza na ul. Poległych Górników przy secesyjnej Kopalni Mikulczyce
  • Osiedle dla robotników spółki "Preussag" w dzielnicy Zaborze, wzniesione w latach 1926-1927

[edytuj] Obiekty użyteczności publicznej

[edytuj] Budynki mieszkalne

  • Dwór z przełomu XVIII i XIX wieku w dzielnicy Mikulczyce
  • Kamienica "pod orłem" z 1912 r. przy ul. Dworcowej 9
  • „Stalowy dom” przy ul. Cmentarnej, wzniesiony w 1927 r. w nowatorskiej technologii prefabrykatów stalowych

[edytuj] Obiekty sakralne

[edytuj] Cmentarze

Cmentarz żydowski
  • Cmentarz żydowski z XIX wieku przy ul. Cmentarnej
  • Cmentarz ewangelicki przy ul. Okrzei

[edytuj] Inne obiekty

[edytuj] Gospodarka

W mieście działają 2 centra handlowe[3], 4 hipermarkety[4], 14 dyskontów spożywczych[5], 2 hurtownie typu cash and carry[6].

W Zabrzu działa 6 hoteli[7].

[edytuj] Muzea

Muzea:

Skanseny:

[edytuj] Edukacja

Szkoła podstawowa nr 36, dawna szkoła dla dziewcząt
Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej (budynek A)

W Zabrzu znajdują się liczne placówki oświatowe:

Przedszkola:

Szkoły podstawowe:

Gimnazja:

Licea ogólnokształcące:

Szkoły policealne:

  • Policealne Studium Zawodowe Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego
  • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych
  • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Spożywczych
  • Policealna Szkoła eCollege
  • Szkoła Policealna Województwa Śląskiego w Zabrzu

Szkoły zawodowe:

  • Szkoły zawodowe – 6 publicznych
  • Medyczne Studium Zawodowe nr 1 im. prof. Antoniego Cieszyńskiego
  • Medyczne Studium Zawodowe nr 2
  • Szkoła zawodowa – publiczna nr 4,

Szkoły wyższe:

Inne placówki:

  • Liceum Plastyczne i Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (jako Zespół Szkół nr 18)
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki – szkoła publiczna
  • NCKU Wszechnica Zabrzańska – Uniwersytet Otwarty i Centrum Kształcenia Ustawicznego

W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury itp.

[edytuj] Kultura i rozrywka

Zabrze – Teatr Nowy im. Gustawa Morcinka
Zabrze – budynek Filharmonii Zabrzańskiej

Teatry:

Kina:

Domy kultury:

  • Miejski Ośrodek Kultury

Kluby:

  • CK Wiatrak – Niezależne Centrum Kultury
  • Klub Muzyczny Bohema
  • Klub Muzyczny Esencja
  • Klub Muzyczny Jazz
  • Klub Muzyczny OffSide
  • Klub Muzyczny VIP

Inne placówki:

[edytuj] Rekreacja

Parki:

Kąpieliska:

  • Miejski Zakład Kąpielowy
  • Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji – Kąpielisko Leśne

Inne:

  • Miejski Ogród Botaniczny

[edytuj] Turystyka

Przez Zabrze przebiegają szlaki turystyczne:

Znakowane:

Pozostałe:

[edytuj] Sport

Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Zabrzu.

Klub powstał w 1956 w Bytomiu pod nazwą "Lechia". W 1958 roku klub przeniósł siedzibę do Zabrza i zmienił nazwę na Klub Sportowy "Gazobudowa", a następnie został włączony do rozgrywek piłkarskiej C-klasy. Pierwsze mecze rozgrywane były na boisku "Linodrutu", a następne na stadionie przy ul. Hagera w Zabrzu.

  • Społem Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w A-klasie
  • MKS Zaborze – Młodzieżowy Klub Sportowy
  • KKS Zabrze – II-ligowy klub piłki nożnej kobiet
  • MKS Zabrze – koszykówka młodzieżowa
  • Studio Tańca "SZOK"
  • Zespół Taneczny "MAK"
  • KS NMC POWEN Zabrze – I-ligowy zespół piłki ręcznej ( www.handballzabrze.pl )
  • UKS Spartakus Zabrze – uczniowski klub sportowy; siatkówka i koszykówka
  • UKS Quo Vadis Makoszowy – uczniowski klub piłkarski

[edytuj] Parafie i kościoły

Zabrze - Kościół św. Józefa
Zabrze - Ewangelicki Kościół Pokoju

[edytuj] Katolicyzm

Obszar miasta podzielony jest pomiędzy 19 parafie rzymskokatolickie należące do diecezji gliwickiej oraz 3 parafie archidiecezji katowickiej. W mieście znajdują się siedziby 2 dekanatów Zabrze oraz Zabrze-Mikulczyce, a 3 parafie należą do dekanatu dekanatu Kochłowice.

[edytuj] Protestantyzm

Kościół Ewangelicko-Augsburski

Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa

  • Zbór w Zabrzu,

Kościół Chrześcijan Baptystów

  • Zbór w Zabrzu,

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

  • Zbór Zabrze–Helenka,

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogowy

Drogi Wojewódzkie:

Drogi Krajowe:

Drogi Europejskie:

Autostrady:

  • A4 (wschód-zachód) - węzeł "Wspólna"

[edytuj] Osoby związane z Zabrzem

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zabrzem.

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Zobacz też

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Zabrze
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Zabrzu

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d •