Zagłębie Dąbrowskie

Z Wikipedii

Zagłębie Dąbrowskie – nieformalna kraina historyczno-geograficzna obejmująca wschodnią część województwa śląskiego i zachodnią część województwa małopolskiego. Znajduje się w północno-wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Zagłębie Dąbrowskie jest częścią Małopolski, lecz często, niepoprawnie, jest kojarzone ze Śląskiem. W chwili obecnej jest to obszar o coraz silniejszej zagłębiowskiej tożsamości regionalnej.

Spis treści 1 Granice 2 Nazwa 3 Historia 4 Instytucje kultury ,sportu, oraz organizacje społeczne 5 Religie 6 Zobacz też 7 Przypisy 8 Linki zewnętrzne

[edytuj] Granice

• Sosnowiec - 228 100 mieszkańców - najludniejsze miasto i jedna z kulturalnych stolic.
• Dąbrowa Górnicza - 130 600 mieszkańców - największy ośrodek przemysłowy, jedna z kulturalnych stolic (oprócz Sosnowca i Będzina) i największe obszarowo miasto Zagłębia.
• Będzin- 58 000 mieszkańców - będący historyczną stolicą regionu, m.in stolica powiatu.
• Czeladź - 34 720 mieszkańców - najstarsze miasto Zagłębia Dąbrowskiego.
• Wojkowice - 8900 mieszkańców.
• Sławków - 6800 mieszkańców - obok Czeladzi i Siewierza jedno z najstarszych miast regionu, historyczne centrum biskupiego klucza sławkowskiego.
• miasto i gmina Siewierz - 12 100 mieszkańców - także jedno z najstarszych miast i historycznych centrów regionu, pierwsze jako stolica wyodrębnionego na terenie obecnego Zagłębia regionu, Księstwa Siewierskiego.
• gmina Bobrowniki - 11 400 mieszkańców.
• gmina Psary - 10 800 mieszkańców.
• gmina Mierzęcice - 7200 mieszkańców.
• gmina Ożarowice - 5 400 mieszkańców

Zagłębie w swym "najpewniejszym kształcie" obejmuje zatem obszar powiatu będzińskiego, częściowo powiatu tarnogórskiego oraz powiatów grodzkich Sosnowiec i Dąbrowa Górnicza. Najwyraźniej tożsamość zagłębiowska zarysowana jest bowiem tam, gdzie najwyraźniej daje się poznać odrębność, czyli na granicy ze Śląskiem. Stąd ewenement, że z biegiem czasu miasto graniczne, Sosnowiec, stało się również stolicą regionu. Region rozciąga się więc od Sosnowca "promieniście" w kierunku północnym, północno-wschodnim i wschodnim. Z racji tej wyrazistości świadomości regionalnej na pograniczu ze Śląskiem, występuje pewne zróżnicowanie świadomości zasięgu regionu idąc w tych wspomnianych kierunkach odchodzących promieniście od stolicy. Jedne opinie bowiem głoszą, iż region sięga poza Zawiercie, Olkusz, tworząc "Zagłębie Wielkie", inne natomiast nawet tych miast nie wliczają w skład regionu. Od strony geografii wód można wskazywać na region, jako na "dorzecze" Przemszy, czyli region z Przemszą w centrum, względnie region w niecce dorzecza Warty od północy, oparty na Brynicy od zachodu, a następnie zamknięty od południa na Białej Przemszy czyli historycznej granicy między Zagłębiem a Ziemią chrzanowską. Z kolei Szlaku Orlich Gniazd od wschodu.

Trzeba przy tym więc zaznaczyć, że według odczucia i opinii wielu mieszkańców Zagłębie Dąbrowskie ogranicza się wyłącznie do obszaru zakreślonego obecnymi granicami administracyjnymi miast Sosnowca, Będzina, Dąbrowy Górniczej, Czeladzi i Wojkowic. Tak postrzegający najczęściej związani są z oglądem, w którym istotą tożsamości zagłębiowskiej jest bowiem etos robotniczy związany głównie z przemysłem wydobywczym, stalowym i włókienniczym swoistego "Pięciomiasta Zagłębiowskiego", czyli wspomnianych wyżej 5 miast najczęściej kojarzonych z Zagłębiem Dąbrowskim. Automatycznie zwolennicy tej opcji muszą więc poza granice regionu wyłączać mieszkańców rolniczych rejonów powiatów będzińskiego, zawierciańskiego - nawet jeżeli jednak łączy te gminy takie samo jak w "Pięciomieście" poczucie odrębności historycznej i językowej od Śląska. Mieszkańcy Zagłębia nie mówią gwarą śląską i ich język nie wykazuje naleciałości niemieckich jak gwara śląska. Język mieszkańców Zgłębia cechuje akcent ruchomy - w odróżnieniu od akcentu stałego na Śląsku. Mieszkańcy Zagłębia nie identyfikują się z Galicją, gdzie powszechny jest kult cesarza Franciszka Józefa. Jest to zapewne konsekwencja podziału Małopolski podczas zaborów. Stąd też więc istnieje natomiast większe poczucie wspólnoty z Królestwem Polski (tzw. Kongresowym) - gdyż wraz z rozwojem górnictwa na tych ziemiach zaczęła kształtować się świadomość odrębności Zagłębia jako Zagłębia, co działo się w czasach administracyjnej przynależności do Królestwa. Pamiętać jednak należy, że to granice administracyjne regionów i państw się na tym terenie zmieniały, częstokroć za sprawą brutalnych ingerencji władzy obcej. Region zaś leżał tak usytuowany, jak leżał, raz przynależąc do powiatu olkuskiego, raz do będzińskiego i zawierciańskiego, raz do Księstwa Siewierskiego czy Ziemi Jaworznickiej, jeżeli brać pod uwagę długie losy państwowości polskiej, w której niemal od początku pojawiają się osady w tym regionie. Czas kształtowania nazewnictwa "zagłębiowskiego" to tylko krótki czas - głównie XIX-wieczny - tej długiej historii regionu, choć nawet bezpośrednio po wyjściu z tego okresu widać zachowane szersze ujęcie regionu, np. w zagłębiowskich badaniach M. Kantora- Mirskiego, które obejmowały region w szerokim rozumieniu; podobnie prezentuje region wydany w 1939 w Sosnowcu nakładem Komitetu Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim. Współcześnie takie postrzeganie regionu przejawia się w odrębnych jednostkach administracyjnych "zagłębiowskich", jak okręg wyborczy nr 32 (do Sejmu) i 31 (do Senatu), jednostka NUTS, diecezja sosnowiecka czy Zagłębiowska Strefa Gospodarcza "Gospodarcza Brama Śląska".

W tym szerszym więc, regionalnym ujęciu do Zagłębia Dąbrowskiego zaliczane są również miejscowości sąsiednie, takie jak :

• miasto Zawiercie - wraz z powiatem ziemskim - wśród historycznych centrów, jako stolica powiatu:
  • miasto Poręba
  • gmina Włodowice
  • gmina Kroczyce
  • miasto i gmina Ogrodzieniec
  • miasto i gmina Łazy

• miasto i gmina Olkusz - wraz z powiatem ziemskim - również jedno z najstarszych miast i historycznych centrów regionu, jako stolica powiatu:
  • gmina Bolesław
  • gmina Trzyciąż
  • gmina Klucze
  • miasto Bukowno
  • miasto i gmina Wolbrom

• miasto i gmina Myszków - wraz z powiatem ziemskim
  • miasto i gmina Koziegłowy - jedno z najstarszych miast w regionie, historycznie, jak większość powiatu myszkowskiego związane z księstwem siewierskim, czyli w dużej mierze protoplastą Zagłębia Dąbrowskiego
  • miasto i gmina Żarki
  • gmina Niegowa
  • gmina Poraj

[edytuj] Nazwa

Nazwa "Zagłębie Dąbrowskie" - tłumaczy się w zasadzie samoistnie: Zagłębie oznacza teren obniżony względem otaczających go ziem. Poprzez silny związek frazeologiczny zagłębia w odniesieniu do przemysłu, ukuło się nowe, akceptowane już przez językoznawców znaczenie: obszar na którym występują i są eksploatowane złoża naturalne. Stąd mówi się np. o Zagłębiu Ruhry, Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, Zagłębiu Wałbrzyskim. W przeciwieństwie jednak do wyżej wspomnianych nazwa Zagłębie w odniesieniu do regionu w widłach Brynicy i Białej Przemszy przyjęła się jako określenie krainy historyczno-geograficznej na podobnych zasadach jak np. Górny Śląsk. Przymiotnik: "Dąbrowskie" wziął się od jednego z silniejszych ośrodków urbanistyczno-przemysłowych - Dąbrowy Górniczej. Zagłębie Dąbrowskie jest wschodnią częścią obszaru o wspólnych cechach przemysłowych i wspólnej strukturze urbanistycznej - Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, choć z uwagi na zasięg historycznych krain kulturowych pojęcia te wykluczają się. Nazwę "Zagłębie Dąbrowskie" wymyślił w XIX wieku Józef Cieszkowski, wówczas naczelny zawiadowca kopalni rządowych Zachodniego Okręgu Węglowego w Dąbrowie Górniczej^[1].

[edytuj] Historia

Od VII-IX w. - Ziemie Zagłębia należą do Wiślan. W końcu IX w. - Jak reszta ziem Wiślan uzależniony od państwa wielkomorawskiego, a od połowy X w. - od czeskich Przemyślidów. Od ok. 990 r. - Zagłębie wchodzi w skład państwa polskiego,rządzonego przez Bolesława Chrobrego (967-1025).Od 1000 roku Zagłębie należy do diecezji krakowskiej.Po śmierci Bolesława Krzywoustego i podziale dzielnicowym Polski w 1138 roku, Zagłębie pozostało w granicach dzielnicy senioralnej, która w 1146 roku przypadła Bolesławowi Kędzierzawemu. W 1179 roku Ziemia bytomska w momencie przejęcia przez Mieszka Plątonogiego została odłączona od Małopolski. Zagłębie stało się częścią Małopolski ale na długie wieki terenem nadgranicznym początkowo z Księstwem raciborskim ,potem z Czechami ,Prusami ,Rzeszą Niemiecką i autonomicznym woj.śląskim. Do XIX wieku Zagłębie Dąbrowskie stanowiło integralną część Małopolski z wyjątkiem przynależności części regionu do księstwa siewierskiego.W okresie 1795-1807 kiedy Zagłębie zostało przyłączone do Prus jako prowincja nazwana Nowy Śląsk. Po kongresie wiedeńskim Dąbrowskie znalazło się w granicach zaboru rosyjskiego, gdzie w związku z odkryciem i eksploatacją węgla kamiennego, oraz budową w 1859 roku kolei warszawsko-wiedeńskiej zaczął się tworzyć największy w królestwie region przemysłowy. W połowie XIX stulecia na powstający właśnie powiat będziński utarła się i przyjęła nazwa Zagłębie. Odrębność regionu została potwierdzona w okresie II RP, kiedy Zagłębie stanowiło część województwa kieleckiego i po drugiej wojnie światowej, kiedy utworzono województwo śląskie. Dopiero od lat pięćdziesiątych XX wieku w związku z polityką PRL - niwelowania różnic pomiędzy regionami, oraz przyjazdem na Zagłębie za pracą mieszkańców z całej Polski (głównie z krakowskiego i kieleckiego) podobieństwo do sąsiedniego (przez słynną granicę na Brynicy) Śląska staje się coraz wyraźniejsze. Warto jednak podkreślić, że urodzony i mieszkający w Czeladzi, Sosnowcu, czy w Będzinie nie będzie Ślązakiem, tylko Zagłębiakiem podobnie zresztą tak go odbierze mieszkaniec Katowic, czy Chorzowa. Dla mieszkańców pozostałej części kraju, głównie z powodu terminów: "województwo śląskie" oraz "Górnośląski Okręg Przemysłowy", Katowice i Sosnowiec stanowią ten sam region. Historycznie więc Zagłębie Dąbrowskie jest oddzielnym regionem, natomiast geograficznie, administracyjnie, geologicznie i urbanistycznie tworzy z Górnym Śląskiem jedną całość. Odrębność Zagłębia podkreśla także Kościół Katolicki - 25 marca 1992 r. została erygowana Diecezja Sosnowiecka, której granice, w znacznym stopniu, pokrywają się z szeroko rozumianym Zagłębiem. Miasta Zagłębia Dąbrowskiego tworzą wspólny obszar miejski z miastami Górnego Śląska i tworzą tzw. Górnośląski Okręg Przemysłowy. Prezydenci 17 miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego podpisali 9 stycznia 2006 deklarację utworzenia jednego dużego obszaru miejskiego zwanego Górnośląskim Związkiem Metropolitalnym. Związek został zarejestrowany 8 czerwca 2007 roku i w jego skład weszły Dąbrowa Górnicza i Sosnowiec. Tworzy go 14 miast na prawach powiatu.

[edytuj] Instytucje kultury ,sportu, oraz organizacje społeczne

• Muzeum Zagłębia w Będzinie
• Orkiestra Kameralna Zagłębia Dąbrowskiego
• Pałac Kultury Zagłębia
• Teatr Zagłębia
• Teatr Dzieci Zagłębia w Będzinie
• Zagłębie Sosnowiec
• Zagłębiowska Scena Muzyczna
• Stowarzyszenie regionalne Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego (FdZD)
• Stowarzyszenie "Zielone Zagłębie"
• Stowarzyszenie Przyjaciół Białej Przemszy
• Związek Zagłębiowski
• KS ZAGŁĘBIAK DĄBROWA GÓRNICZA
• Zagłębianka Dąbrowa Górnicza
• Czarni Sosnowiec
• Komitet Rozwoju Zagłębia
• Sarmacja Będzin
• CKS Czeladź
• Wiadomości Zagłębia

[edytuj] Religie

• Diecezja sosnowiecka
• Cerkiew św. Wiery, Nadzieżdy i Ljub'wi w Sosnowcu
• Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sosnowcu

[edytuj] Zobacz też

• Zagłębie Krakowskie
• kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy
• Staropolski Okręg Przemysłowy
• Księstwo Siewierskie
• Klucz sławkowski
• Czerwone Zagłębie
• Zagłębiowska Nagroda "Humanitas"
• gwara zagłębiowska
• gorol
• prażonki
• fitka

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Dulias R., Hibszer A. Województwo śląskie. Przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Wydawnictwo Kubajak, Krzeszowice 2004, ISBN 83-87971-70-7, s. 115

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna Strona Stowarzyszenia Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego
• Forum dyskusyjne Stowarzyszenia Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego

• Internetowy serwis informacyjny Zagłębia Dąbrowskiego
• Sosnowiec na Wikimapii
• Informator regionalny województwa śląskiego wraz z mapami subregionów

Władze Katowic nie chcą u siebie Czeczenów

300 Czeczenów zostanie rozwiezionych po Polsce, w tym 50 ciężarnych kobiet i 125 dzieci. Władze Katowic chcą zlikwidować ośrodek dla cudzoziemców

Bibliotekarze: załóżcie nam internet!

2,5 tys. wiejskich bibliotek nie ma dostępu do internetu. Bez tego nie da się zmodernizować placówek - apelują do rządu bibliotekarze.

Ekspres Solidarności, odjazd!

Specjalnym pociągiem z Krakowa do Gdańska pojedzie jutro 200 osób z 44 krajów. Po drodze spotkają m.in. Władysława Bartoszewskiego i zwiedzą Muzeum Powstania Warszawskiego.

Mrówki zablokowały granicę Polski z Ukrainą

Gwałtowne protesty tzw. mrówek na przejściu granicznym w Medyce to reakcja na zmiany przepisów celnych

Wojna PiS i przystawek o media publiczne

Krzysztof Czabański za Andrzeja Urbańskiego? O takim wariancie huczy w telewizji.

„Testament życia” to nie eutanazja

Z etycznego punktu widzenia nie ma różnicy pomiędzy niepodłączeniem do aparatury, jeśli pacjent się temu sprzeciwia, a odłączeniem aparatury na jego życzenie - mówi prof. Krzysztof Marczewski.

Platforma wychodzi do ludzi bronić rządu

Partia zobowiązała działaczy do organizacji spotkań z mieszkańcami w każdym z 379 powiatów w Polsce. Mają przekonywać, że reformy blokuje prezydent i PiS

Cała polska buduje schetynówki

2 mld 220 mln zł - tyle chcą gminy i powiaty w przyszłym roku na tzw. schetynówki, czyli drogi lokalne.

Obama jak Wojtyła

- Recepcja nauczania Jana Pawła II jest tęczowa, od proletariackiej czerwieni do biskupich fioletów. Jego nauki podobały się różnym grupom często ze sobą skłóconym - powiedział wczoraj Adam Michnik podczas XV Debaty Tischnerowskiej zorganizowanej przez Uniwersytet Warszawski i wiedeński Instytut Nauk o Człowieku.

Tusk: Awantura o samolot i "Słońce Peru" to porażki roku

Awantura o rządowy samolot dla prezydenta Lecha Kaczyńskiego przed październikowym szczytem UE w Brukseli - to zdaniem premiera Donalda Tuska największy błąd, jaki popełnił w ostatnim roku.